X
تبلیغات
علمی اما به سبکی دیگر... - نمونه ای از اقدام پژوهی ریاضی
علمی آموزشی

به نام خدا

چگونه می توان مشکل یادگیری ریاضی دانش آموز معصومه را حل کرد؟

توصیف وضعیت موجود

بنده فاروق خاکزاد آموزگار پایه های سوم ، چهارم و پنجم دبستان شهید چراغی روستای شختان از توابع شهرستان پیرانشهر می باشم امسال سومین سال تدریس بنده است که در دو سال اخیر کلاسهای پنج پایه داشته ام .

 رشته ی  تحصیلی من در دبیرستان به علت علاقه وافر به ریاضیات ،  ریاضی فیزیک بود و در دانشگاه در مقطع کاردانی رشته آموزش ابتدایی مرکز تربیت معلم شهید رجایی فارغ التحصیل و اکنون نیز دوره ی  تحصیلات تکمیلی در رشته مشاور ه را در همان مرکز  می گذرانم.

در طول تدریس در این سه سال توجه زیادی به ریاضیات داشته ام و نسبت به آموزش ریاضی و مشکلات سر راه آن حساسیت نشان داده ام و این شاید به علت علاقه قلبی من به ریاضیات است . در طول دو سال گدشته دانش آموزانی داشته ام که در ریاضی و یا درسهای دیگر قوی نبودند ولی علت اصلی ضعف آنها را در تدریس نا کافی گذشته یافتم به طوری که وقتی یک مطلب را از پایه

برای آنان توضیح میدادم و آن را تشریح میکردم بعد از دو سه تمرین مطلب را به طور کامل فرا می گرفتند. اما معصومه دانش آموز ده ساله  پایه چهارم که دو سال است پدرش فوت کرده است و اکنون مادرش با یکی از افراد روستا ازدواج کرده است شرایط متفاوتی دارد وی سه برادر و دو خواهر دارد . دختری همیشه تابع و مطیع است در کلاس دوستانش کارهایشان را به او می سپارند از جمله حمل کیف ،پر کردن قمقمه آب و...  و او هیچ اعتراضی ندارد البته چندین بار این موضوع را به آنها تذکر داده ام و آنها را از این کار منع کرده ام .جثه اش نسبت به سایرین نحیف است پوستی گندمی دارد و موهای کم پشت و زردش گاه گاهی از لای مقنعه اش پیداست . به لحاظ بهداشتی متوسط و قابل قبول است ودر سایر درسها عادی است  اما در ریاضی مشکل دارد ( از بررسی پرونده اش در سالهای قبل دریافتم که این موضوع فقط مربوط به امسال نیست ) اما باید دید که مشکل وی به چه نوعی است آیا او ناتوانی یادگیری دارد یا دیر آموز است ؟

 

شواهد 1

نظر کارشناسان:

آزمونها نشان داده است که این کودک استثنایی نیست زیرا کودک استثنایی کودکی است که از گروه بهنجار متفاوت باشد که وی این شرایط را ندارد کودگ ما دیر آموز هم نیست زیرا نمره ی هوشی وی در آزمون کلامی وکسلر بین 90 تا 100 است و کودکان دیر آموز در این آزمون نمره ی 70 تا 85 را کسب می کنند بنده با کنترل عوامل فوق در یافتم که معصومه دیر آموز یا استثنایی نیست و فقط در زمینه ریاضی مشکل دارد .

از علل بروز اختلالات یاد گیری می توان به عوامل فیزیو لوژیک (آسیب به دستگاه عصبی مرکزی – عوامل ژنتیکی(ریشه در وراثت دارد) – عوامل بیو شیمیایی ( هایپو گلیسمی – عدم توازن استیل کولین – کم کاری تیروئید )  و عوامل آموزشی ( تدریس ناکافی ) اشاره کرد .

نظر بنده :            اختلال مربوط به معصومه با توجه به آزمونهای معلم  ساخته و مشاهدات انجام شده مربوط به نا هم خوانی بین توان بالقوه و پیشرفت تحصیلی است . با توجه به آزمونهای اجرا شده پیشرفت تحصیلی وی در درسهای تعلیمات اجتماعی و بخوانیم و علوم  متوسط و در حد پایه ی چهارم است اما میزان پیشرفت و توان محاسبات وی در حد کلاس دوم و تا حدودی سوم ابتدایی است و این ناهم خوانی بین توان بالقوه و پیشرفت تحصیلی  معصومه در ریاضی مرا وا داشت که برای حل مشکل وی دنبال شناخت اختلالات یادگیری و تشخیص اینکه کدام عامل موجب کاهش پیشرفت محاسباتی معصومه شده است باشم .

نظر مسئول بهداشت منطقه:

با بررسی پرونده بهداشی معصومه  و صحبت با مسئول مرکز بهداشت منطقه فهمیدم که هیچ گونه گزارشی از آسیب به کودک از ناحیه سر و آسیب دستگاه عصبی در پرونده ی بهداشتی وی مشاهده نشده است.

 گفتگو با والدین :                                                                                  مادرش  در جواب این سوال من که آیا او درخرد سالی ضربه ای به سرش خورده یا نه ؟ جواب داد: همیشه و در هر جایی مواظب تمام بچه هایم بوده ام  و تا کنون نگذاشته ام خاری به دستشان فرو رود .

در سوال دیگری پرسیدم سایر فرزندانت که همه از معصومه بزرگترند در مدرسه از لحاظ درسی چگونه بو ده اند ؟

گفت : هر بار که به مدرسه رفته ام همه معلمان از ادب فرزندانم رضایت داشتند ولی چند نفر از آنها از درس ریاضی گلایه می کردند و می گفتند باید در خانه با آنها کار کنم اما من متاسفانه سواد ندارم .

بررسی پرونده سایر اعضای خانواده:

اینجا بود که سر نخی دستم افتاد و همانگونه که در بسیاری از جاها دیده بودم وقتی یکی از افراد خانواده در ریاضی مشکل دارد تقریبا بیشتر افراد آن خانواده همان مشکل را دارند پس موضوع را جدی گرفتم و به مجتمع بسطام بیگ که در نزدیکی شختان قرار دارد و در آنجا مدرسه راهنمایی وجود دارد رفتم در آنجا پرونده دو پسر دیگر این خانواده که در آنجا درس خوانده بودند را بررسی کردم دقیقا همان شرایط را دوبرادر دیگر وی هم داشتند . نمره ی سایر در سهای آنان خوب بود ولی در ریاضیات هردو نمرات بسیار پایین و حتی تجدیدی آورده بودند.

جمع بندی از مشکل و علل آن:

پس نقش عوامل ژنتیکی (وراثت) را علت اول مشکل انتخاب کردم. از عوامل بیو شیمیایی هم پس

از بررسی کوتاه و ساده با کمک بهورز روستا و بروشورهای موجود علامتی مشاهده نکردم .

اما عامل دوم را می توان مشکلات آموزشی مطرح کرد و تک ماده کمک میکند دانش آموز اگر یک درس را بلد هم نباشد بتواند رد کند و به پایه ی با لاتر رود.

 

راهکار برای حل مشکل

راه های پیشنهادی برای تدریس ریاضی

- اهداف آموزشي را انتخاب كنيد:

1- رفتاري كه كودك بايد براي رسيدن به هدف انجام دهد (براي مثال كودك بايد اعداد يك رقمي را به صورت ذهني جمع كند.)

2- شرايطي كه كودك بايد در آن دست به عمل بزند (براي مثال نوشتن روي يك ورقه تمريني هم به صورت افقي و هم عمودي و يا جمعهاي اعداد يك رقمي به صورت شفاهي)

3- ملاكي براي رسيدن و دستيابي به اهداف (براي مثال با 100% صحت و دقت)

- اهداف كامل بايد به اين صورت نوشته شوند:

كودك مي تواند ستون و يا رديف مركب از دو عدد يك رقمي را به طور ذهني جمع كند و يا جمعهاي تك رقمي را كه به صورت شفاهي پرسيده مي شود را به طور ذهني بيان كند.

- اهداف را به خرده مهارتهاي عملكرد تقسيم كنيد:

براي مثال جمع دو عدد يك رقمي، حداقل 6 خرده مهارت را در خود جاي داده است.

1) گفتن نام اعداد از حفظ و به صورت خودكار

2) شمردن خودكار اعداد

3) در نظر گرفتن ارزش مقداري هر عدد در ذهن

4) تناظر عدد- مقدار به طور ذهني

5) اضافه كردن اعداد يك رقمي

6) نوشتن حاصل جمع اعداد

- مشخص كنيد كدام توانايي هاي يادگيري تحولي در تكليف وجود دارد:

براي مثال خواندن اعداد به طور اصولي به تكوين مفهوم، زبان، تداعي شنوايي- بينايي و حافظة شنوايي- بينايي و حافظة شنوايي و بينايي مي باشد.

- هنگام سازماندهي آموزشي، ناتواني هاي تحولي را در نظر بگيريد:

معلم بايد تأثير ناتواني هاي تحولي از قبيل توجه، حافظه، ادراك، زبان، تكوين مفهوم، حل مسأله و... را در روي تكاليف حسابي مختلفي كه بايد تدريس شوند را در نظر بگيرد.

- اعمال محاسباتي

جمع: تجزيه و تحليل فرايند در اعمال حسابي، براي عمل جمع اعداد صحيح دورقمي مستلزم وجود پنج توانايي تحولي عمده است:

حل مسئله، تكوين مفهوم، افتراق بينايي، حافظة بينايي و حافظه شنوايي است.

توجه بينايي و حافظه بينايي- فضايي براي انجام اين تكليف ضروري هستند جهت يابي فضايي مهم است مفاهيم عدد، ارزش مكاني، شمارش و حافظه بينايي- فضايي براي ثبت پاسخ مورد نياز هستند.

مثال: دانش آموزي به مركز مراجعه كرده و طي آزمونهاي مختلف مشخص شد كه دانش آموز دچار اختلال رياضي است و از نظر فرآيندي در ادراك مشكل دارد. مشكل دانش آموز در جمعهاي يك رقمي به صورت ذهني و جمعهاي دورقمي با انتقال بود. در اينجا راه هايي براي درمان اين دانش آموز پيشنهاد مي گردد:

- انجام بازي هاي مربوط به افزايش دقت و توجه

- تمريناتي جهت تقويت حافظه بينايي

- تمريناتي جهت تقويت حافظه شنوايي

- انجام تمريناتي جهت افتراق بينايي- فضايي

- تهيه كارتهايي از اعداد يك رقمي به منظور تقويت محاسبه كودك در جمع اين اعداد به صورت ذهني

- استفاده از جعبة موفقيت در انجام جمعهاي يك رقمي به صورت ذهني

- خواندن اعداد 2 رقمي و ارزش مكاني آنها با استفاده از وسايل آموزشي

- درست كردن دسته هاي يكي و ده تايي براي اعداد دو رقمي با ميله هاي چوبي و با ني نوشابه

- انتقال بسته هاي يكي-ده تايي اعداد در كيسه هاي يكي- ده تايي

- انجام عمليات جمع از ستون يكي ها

- كودك يكي ها را بشمرد و بسة ده تايي درست شده از ستون يكي ها را به كيسة ده تايي منتقل كند.

- جمع ستون ده تايي ها

- به منظور تقويت كودك در زمينة جمعها با انتقال مي توان داستانهايي را ترتيب داد و از كودك خواست با دقت به داستان گوش كند و مراحل مربوط به جمع را انجام دهد.

- در پايان مي توان كارتهايي از جمعهاي با انتقال درست كرد و با استفاده از جعبة موفقيت اين كار را تكرار كرد تا در نهايت دانش آموز به اين تمرينها مسلط گردد و در ضمن تشويق گردد كه اعداد را كم كم به صورت ذهني جمع كند.

چگونگی اجرای راه های جدید :

به منظور اجرای دقیق راه حل های به دست آمده و رفع مشکل یادگیری معصومه ابتدا سعی نمودم در امر یادگیری هر مفهوم مستقیما وی را با موضوع یادگیری درگیر نمایم و متوجه شدم برای یادگیری بیشتر مفاهیم ریاضی ، او احتیاج به انجام یک سری فعالیت های ذهنی ساده تر در رابطه با آن مفهوم دارد، که این فعالیت ها بهتر است در کلاس های آمادگی ( قبل از دبستان ) به صورت عملی و به وسیله کودکان مشابه  انجام شود و در سایر پایه ها ادامه یابد.به طور مثال طرحی را در رابطه با آموزش مفاهیم تفریق- در سطح آمادگی در کلاس- برای این کودکان در نظر گرفته که با انجام این فعالیت دانش آموزان ضعیف در حل مسائل تفریق با مفهوم کاهشی آن که در پایه اول کاربرد دارد مشکل جدی نداشته باشند چراکه مفاهیم دیگر آن به شکل ساده در اثر یادگیری دیگر مفاهیم تفریق است که در کلاس های بالاتر مورد استفاده قرار می گیرد .

گردآوری اطلاعات ( شواهد2 ) :

گرچه با طرح هایی که کم و بیش در کلاس درس به ابتکار خود یا با استفاده از نظرات ارائه شده توسط همکاران یا با بهره بردن از مطالعه کتاب های گوناگون اجرا نمودم پیشرفت قابل ملاحظه ای در روند یادگیری معصومه  ایجاد شداما همچنان لازم بود مقایسه ای بین او در قالب ارزشیابی که به نظر من از ابتدا مشکل بودن مفاهیم ریاضی را درک می کرد و دانش آموزانی که ضعیف قلمداد می شدند و احتیاج به تمرین خاص داشتند انجام گیرد و در این مقایسه مشاهده نمودم که به نسبت زیادی موفق به افزایش درجه تمرکز حواس  و آسان سازی مطالب برای معصومه بر روی یک مطلب شده ام - موضوعی که اساس یادگیری در تمام دروس به خصوص در درس ریاضی می باشد . به طور نمونه در یک آزمون قبل از به کارگیری طرح ، میانگین نمرات معصومه 11 بود . و بعد از به کارگیری طرح میانگین نمرات او به 17 ارتقا یافته بود .

نتایج :

- معصومه به درس ریاضی علاقه مند شده و درزنگ ریاضی فعالیت چشمگیری ازخود نشان می داد.

- زمینه ای برای بحث و هم فکری بین همکاران به وجود آورد

- یادگیری عمیق تر و پایدارتر صورت می گرفت و سایر دانش آموزان هم بهتر یاد می گرفتند.

- والدین از پیشرفت فرزندانشان ابراز رضایت می کردند

- میانگین نمرات ریاضی دانش اموزان در حد قابل ملاحظه افزایش یافت .

نتیجه گیری :

اگر پایه تدریس بر انتقال معلومات به دانش آموزان استوار نباشد و به یک نظام تحقیقی و فعال که کودکان محور اصلی انجام عمل ریاضی باشند توجه شود .اگر محتوای مطالب آموزش ریاضی را با فعالیت های ذهنی کودک منطبق سازند اگر کلاس درس ریاضی طوری اداره شود که دانش آموزان با تلاش خود و با راهنمایی معلم به اهداف آموزش نائل شوند یادگیری بهتر و آسان تر صورت می‌پذیرد.

 

 

 

 

 

 

 

 

منابع :

درمان اختلالات ریاضی  اثر مصطفی تبریزی

روشهای اصلاح و تغییر رفتار   اثر مریم سیف نراقی

فصلنامه پزشکی ( مرکز بهداشت )

اینترنت

 

+ نوشته شده در  یکشنبه 15 خرداد1390ساعت 11:35  توسط فاروق خاکزاد |